Śladami Čiurlionisa

Śladami Čiurlionisa

Čiurlionis. Kompozytor i artysta M. K. Čiurlionis, który pozostawił największy ślad w kulturze litewskiej, był twórcą wyjątkowym. Jego bliski przyjaciel V. Morawski powiedział: „Wszyscy czuliśmy, że jest wśród nas niezwykły człowiek, obdarzony nie tylko niezwykłą inteligencją, ale także siłą moralną”. „Ale musisz mieć ze sobą światło, pochodzące od siebie, aby świecić w ciemności dla wszystkich, którzy stoją na drodze, aby kiedy je zobaczą, znaleźli w sobie światło i poszli własną drogą, aby nie stali w ciemności.”(M.K. Čiurlionis).

Muzyka od dzieciństwa. Urodził się w Oranach (obecnie Stare Orany) w 1875 r. W rodzinie organistów i chórmistrzów. Dzieciństwo spędził w Druskiennikach, gdzie jego ojciec nauczył grać na pianinie i organach. Ze wspomnień z dzieciństwa – piękno przyrody, majestatyczny Niemen i malownicza dolina Raigardas. Przyroda stała się głównym źródłem jego artystycznej inspiracji. W latach 1889 – 1893 mieszkał w Płungianach, w dworze M. Ogińskich uczył się gry w szkole orkiestrowej. Został flecistą w orkiestrze i występował z nim.

Muzyka jako zawód. Po wybraniu zawodu muzyka i wsparciu M. Ogińskiego, studiował grę na fortepianie i kompozycję w warszawskim Instytucie Muzycznym. Później w latach 1901 – 1902 doskonalił się w konserwatorium w Lipsku. Čiurlionis skomponował poematy symfoniczne „Morze”, „W lesie”, kantatę „De profundis”, preludia i wariacje na fortepian, fugi na organy, a także zharmonizowane pieśni ludowe. Wszechstronna edukacja. Oprócz swojej specjalności wiele czasu poświęcił wszechstronnej edukacji. Jego zeszyty z czasów studiów w Warszawie ujawniają jego zainteresowania geologią i historią, chemią i geometrią, fizyką i astronomią, astrologią i mitologią starożytną, językami starożytnymi i nowożytnymi, filozofią, religiami Wschodu i Zachodu. Również – teozofia, okultyzm, ezoteryka itp.

Zwrót do sztuki. Od 1902 r. Čiurlionis zainteresował się sztuką. W latach 1902-1904 mieszkał w Warszawie i studiował rysowanie. Tutaj namalował serię siedmiu obrazów zatytułowanych „Symfonia żałobna”. Na jego wczesną twórczość miała wpływ symbolika mody w ówczesnej Europie. Intensywnie malował i komponował muzykę. W obrazach Čiurlionisa pojawiają się również nurty sztuki, które dominowały na przełomie XIX i XX wieku – symbolizm, romantyzm, secesja – i pojawiają się początki nowego kierunku artystycznego – abstrakcjonizmu. Niektórzy krytycy sztuki nazywają Čiurlionisa pionierem sztuki abstrakcyjnej i porównują jego prace z twórczością V. Kandinskiego A. Beklina, E. Munka. Obrazy Čiurlionisa mają bardzo unikalne postrzeganie przestrzeni, obrazy są malowane jak z lotu ptaka. Obrazom nadaje odcień kosmicznej wizji. Artystę interesuje odkrywanie wszechświata, jego struktury, ducha świata, przyrody i jego cykli, sensu życia ludzkiego. Synteza sztuki i muzyki. W tym okresie synteza sztuk była jednym z najważniejszych trendów wśród symbolistów, abstrakcjonistów i przedstawicieli secesji. W obrazach Čiurlionisa widzimy ekspresyjną syntezę sztuki i muzyki. Jako kompozytor stosował zasady muzyki w sztuce, głównie posługując się formą sonatową (Allegro, Andante, Finale). Tryptyk „Sonata morska” rozłożył na trzy części jako utwór muzyczny sonaty. Przykładami takiej unikalnej syntezy są „Sonata węża”, „Sonata słoneczna”, „Sonata letnia”, „Sonata wiosenna” i inne.

Wilno i miłość. W 1907 roku Čiurlionis przenosi się do Wilna. Aktywnie uczestniczy w litewskim odrodzeniu narodowym i działaniach społecznych. Bierze udział w różnych wystawach na Litwie, w Polsce, Sankt Petersburgu. W Wilnie poznał pisarkę Sofija Kymantaitė, która była także aktywistką odrodzenia. Spędzał dużo czasu ze swoją narzeczoną i malował (w Połądze, Płungianach, Druskiennikach). W 1909 roku para pobrała się w miejscowości Šateikiai koło Płungian. Mieszkając z Sofią w Płungianach namalował około 20 obrazów („Ołtarz”, „Aniołki”, „Cmentarz Litewski” itp.).

Dom Čiurlionisa w Wilnie. W 1995 roku w Wilnie na ul. Savičiaus 11, został otwarty Dom Čiurlionisa. To miejsce, w którym M. K. Čiurlionis wynajmywał mieszkanie o powieszchni 17 m², po studiach w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych. Dziś od ponad 20 lat działa tu Centrum Pamięci i Poznania artysty i kompozytora.

Diedzictwo twórcze. Prawie całe dziedzictwo twórcze Čiurlionisa jest przechowywana w Muzeum Sztuki im. M. K. Čiurlionisa w Kownie: 220 obrazów, 52 grafiki, ponad 700 rysunków, dzieł muzycznych, rękopisów, listów. W czasie I wojny światowej obrazy były przechowywane w mieszkaniu poety J. Baltrušaitisa w Moskwie, a podczas II wojny światowej – w sejfie Banku Litewskiego. Po odzyskaniu niepodległości obrazy Čiurlionisa były wystawiane na różnych wystawach: w Berlinie, Brukseli, Tokio, Bonn i Paryżu.

Narodowe Muzeum M. K. Čiurlionisa, spoglądając na budynek z daleka, jego forma przypomina koronę: symbolizuje koronę Litewskiego Wielkiego Witolda; wspólnym symbolem obrazów Čiurlionisa jest także korona.

Śladami Čiurlionisa – pamiątkowy zespół drewnianych rzeźb i słupów dachowych, ustawionych na odcinku autostrady Orany (Varėna) – Druskienniki (Druskininkai). Zespół z okazji stulecia urodzin M. K. Čiurlionisa w latach 1975-1976 stworzony przez 26 ludowych artystów, którzy obozowali w Przełajach (Perloja).

K. Čiurlionis o czasie. „Czas to bardzo ważny poemat, tylko dla mnie gra orkiestra. Coś mnie powstrzymuje od słuchania – nic nie słyszę. I niestety kompozycja nadal trwa, może wkrótce się skończy. To, czego nie słyszałeś, zostanie utracone. Ta kompozycja jest życiem i jest grana tylko raz ”.