Parki Eduard Andre na Litwie

Parki Eduard Andre na Litwie

(Landwarów – Waka Trocka – Zatrocze – Połąga)

Park jest wspaniałym dziełem architektury, w którym architekt pracuje z przyrodą, uzupełniając ją. Materiały architekta parku są niezwykle bogate: reljef terenu, woda, piasek, skały, roślinność i zabudowa. Park jest jak malowanie pejzażu, kiedy krajobraz ma własną paletę kolorów, zmienia się wraz z porami roku…

W wielu krajach parki należą do największych i najczęściej odwiedzanych obiektów, ponieważ park jest zawsze fenomenem cywilizacyjnym i kulturowym, poświęconym temu, co w życiu człowieka szczególnie cennym – wypoczynkowi, pięknie, radości z przebywania na łonie przyrody. Duży lub mały, stworzony ze względów estetycznych lub pragmatycznych, park jest zawsze wartością i cenną przyjemnością.

Kultura parków litewskich powstała w XIX w, kiedy wśród szlachty niezwykle modne było tworzenie dużej zielonej oazy odpoczynku i przyjemności wokół zagrody lub pałacu jej dworu. Tak więc los spotkał, że hrabia J. Tyszkiewicz zaprosił do siebie Eduarda Andre z Francji, francuskiego dendrologa i jednego z najwybitniejszych architektów krajobrazu końca XIX wieku, słynącego z parków w Monte Carlo i Montevideo. Jego ojciec był ogrodnikiem w mieście Bourgeois.Sam E. Andre pracował jako główny ogrodnik Paryża przez osiem lat, wygrał wiele międzynarodowych konkursów, uczył w Szkole Ogrodniczej w Wersalu, a w 1879 roku napisana Książka „Garden Art” przez E.Andre jest nadal uważana za najlepszy przewodnik po planowaniu parków i ogrodów. W ciągu swojego życia Eduard Andre zaprojektował około 100 parków prywatnych i publicznych na całym świecie, szczególnie w Europie. Najsłynniejsze z jego dzieł to Sefton Park w Liverpoolu, ogrody dawnej Cytadeli Luksemburskiej, Park Willi Borghese w Rzymie, a także wiele terenów zielonych w przestrzeni publicznej Paryża.

W naszym kraju są parki krajobrazowe zaprojektowane przez E. Andre w dawnych dworach hrabiów Tyszkiewiczów: w Połądze, założone w 1899 roku, porośnięte sosnami nadmorskie wydmy, wymieniane wśród najsłynniejszych zieleni na świecie; W 1900 roku w Wace Trockiej zalożony falisty relief na obszarze 23 ha przy głównej drodze z Wilna do Trok; założony park w Landwarowie pod koniec XIX wieku na terenie 12 ha pagórkowatej rzeźby, a na Zatroczu pod koniec XIX wieku na półwyspie jeziora Galwe, na pofałdowanym terenie o powierzchni 40 ha. Te parki odzwierciedlają dojrzałą pracę architekta. Harmonijnie łączą elementy krajobrazu charakterystyczne dla E. Andre: sztuczne kraty i skały, które tworzą wrażenie gór, pomysłowo zaadoptowane naturalne zbiorniki wodne oraz stawy ozdobione sztucznymi elementami, kaskadami i wodospadami. Planowanie E. Andre charakteryzuje się tradycją ogrodów w stylu angielskim, geometrycznymi kształtami, adaptacją zieleni do lokalnych warunków klimatycznych i obiektów przyrodniczych. Wszystkie cztery parki są obiektami międzynarodowego dziedzictwa architektonicznego o znaczeniu międzynarodowym.

W Wace Trockiej dwór stoi na wysokim klifie rzeki Waka od śrd. XIX w. należał do hrabiego Tyszkiewicza. Ozdobny neoklasycystyczny pałac został zaprojektowany przez włoskiego architekta L. J. Markonisa, a architekt E. F. Andre założył park. Obecnie park jest domem dla około 20 rodzimych i 30 obcych drzew (jodły balsamiczne, topole kanadyjskie itp.). W 2016 roku odnowiono kaplicę Tyszkiewiczów. Obecnie odbywają się tu różne imprezy i kręcenie różnych filmów.

Zagroda dworu w Landwarowie została założona przez hrabiego Józefa Tyszkiewicza i jego syna Władysława. Neogotycki pałac stoi nad sztucznym jeziorem, otoczony bujnym parkiem założonym przez E. F. Andre. Park w Landwarowie to park górski. Teren jest naturalnie pagórkowaty, a park został zaprojektowany z elementów typowych dla gór: krat, wodospadów, krętych szlaków, masywów skalnych, a nawet wiaduktu nad kaskadowym strumieniem. Niestety po II wojnie światowej Park w Landwarowie trafił do fabryki dywanów w Landwarowie i nawet teraz ten dwór nie ma ani jednego właściciela. Park jest wysoko ceniony przez specjalistów zajmujących się parkami historycznymi. Ten park nazywany jest arcydziełem, cudem przeszłości. Zespół zagrody folwarcznej w Zatroczu powstał w latach 1897 – 1902. Z inicjatywy hrabiego Józefa Tyszkiewicza i jego żony, księżnej J. Svetopolk Četvertinskiej. Według projektu architekta J. Husa nad brzegiem jeziora Galwe powstał pałac w stylu historyzmu, ozdobiony luksusowymi wnętrzami w stylu Ludwika XVI, z imponującym tarasem z otwartymi pawilonami. Słynny architekt E. F. Andre stworzył pierwotny park w Zatroczu, który został pomyślany jako park wodny. Na Užutrakis zainstalowano złożony system stawów, ponad dwudziestu połączonych ze sobą i połączonych co najmniej z jednym z dużych jezior. Nieskończona różnorodność drzew i roślinności zielnej wydaje się przypominać nam, że E. Andre był przede wszystkim botanikiem. Dziś dwór i park w Zatroczu są otwarte dla zwiedzających. Odbywają się tu różne koncerty, imprezy i wystawy.

Założycielem zagrody i parku w Połądze jest Feliks Tyszkiewicz. O wartości kulturalnej i artystycznym powodzeniu tego parku zadecydował nie tylko talent architekta E. Andre, ale także wyjątkowość przyrodnicza i historyczna wybranego miejsca na park. Niepowtarzalne piękno i tajemniczość parku zapewnia bliskość szumiącego morza. Dziś park rozciąga się na ponad 100 hektarach i pięknie oprawia neorenesansowy pałac zaprojektowany przez F. Schwechtena. Patrząc na wyjątkowych parterów w stylu francuskim, zauważamy, że E. Andre zostawił część swojej francuskiej duszy na Litwie.